Meetbare kwaliteit?

Meetbare kwaliteit?


Het is al heel lang gebruikelijk om kwalitatieve doelstellingen SMART te maken. Met een aantal voorbeelden wil ik duidelijk maken dat het niet eenvoudig is, laat staan onmogelijk, om kwaliteit meetbaar te maken. Robert M. Pirsig heeft hier een heel mooi boek over geschreven: “Zen en de Kunst van het Motoronderhoud”. Het geeft een filosofisch inzicht in het begrip “Kwaliteit”.

De letters van SMART staan voor:

  • Specifiek: De doelstelling moet eenduidig zijn
  • Meetbaar: Onder welke (meetbare/observeerbare) voorwaarden of vorm is het doel bereikt
  • Acceptabel: Is deze acceptabel genoeg voor de doelgroep en/of management
  • Realistisch: De doelstelling moet haalbaar zijn
  • Tijdgebonden: Wanneer (in de tijd) moet het doel bereikt zijn

De voorbeelden waar ik vind dat met name het “Meetbaar” aspect ten onrechte gebruikt wordt:

  1. Bonnenquota.
    Politieagenten worden afgerekend op het aantal bonnen wat ze in een bepaalde periode hebben uitgeschreven. Hier zijn de meningen wat over verdeeld, zie bijvoorbeeld hier en hier. Een bonnenquotum zou een maatstaf zijn voor de kwaliteit van de betreffende agent. Als die dan dus niet minstens X bonnen heeft uitgeschreven, zou hij zijn werk niet goed gedaan hebben. Nu ben ik er best van overtuigd dat bonnen helpen bij het handhaven van de orde, maar dan meer vanuit preventief oogpunt. De dreiging van een boete zou voldoende moeten zijn om mij en mijn medeburgers in toom te houden. Maar stel dat dat (opeens?) heel goed zou lukken en we ons massaal aan de regels gaan houden. Geen agent die dan nog een bon uit kan schrijven, hoezeer hij of zij ook zijn of haar best doet. Wordt het dan meteen een slecht-functionerende agent? Misschien is het wel aan die agent te danken dat we ons aan de regels houden…
  2. Prestaties van wetenschappers.
    Het beoordelen van wetenschappers is ook al lange tijd onderwerp van onderzoek (door wetenschappers 😉 ). Alweer een tijd geleden heeft iemand bedacht dat de kwaliteit van een onderzoeker afgemeten kon worden aan het aantal publicaties. Dit leidde ertoe dat een groot aantal wetenschappers extra publicaties gingen genereren, vaak met slechts kleine wijzigingen aan de inhoud, alleen om dit aantal te vergroten. Toen dit mechanisme eenmaal bekend werd, verzon men dat niet alleen het aantal publicaties, maar ook de kwaliteit van de publicatie gemeten moest worden. Die kwaliteit zou dan bepaald moeten worden door het aantal keren dat de publicatie gerefereerd werd. Je snapt dat auteurs met veel vriendjes ook vaak gerefereerd worden…
  3. Meetbaarheid in het onderwijs.
    In het onderwijs wordt op verschillende manieren getracht kwaliteit meetbaar te maken. Een recente poging is om studenten strenger te selecteren bij de toelating tot een universitaire studie. Naast een aantal aantoonbare en bekende andere nadelen, wordt hier ook een poging gedaan om de kwaliteit van een kandidaat te meten. Een iets minder recent, maar nog steeds actueel, voorbeeld is de CITO-toets. Deze zou inmiddels niet alleen meer gebruikt worden om de ‘kwaliteit’ van de kinderen te meten als wel de ‘kwaliteit’ van de leraar. In mijn ogen is het nog steeds zeer wel mogelijk dat een leraar in een klas met minder intelligente leerlingen beter presteert dan een leraar in een klas met slimme leerlingen. Hoewel lage cito-scores natuurlijk wel een goede smoes zijn om het eigen onvermogen te verbloemen…

Eén gedachte over “Meetbare kwaliteit?

  1. Mijn nog verse maandagochtendhumeur laat wat buzzwords in mijn gedachten opborrelen die nog wel eens ten onrechte worden geassocieerd met SMART. Kwaliteit. Productiviteit. Efficiëntie.

    In SMART ontbreekt de D. Van Doelmatigheid.

    Je hebt niets aan SMART als je het doel van je activiteiten uit het oog verlist. Daarom is het bonnenquotum onzin. Kun je een wetenschapper niet beoordelen op zijn kwantiteit. Kun je ziekenhuizen niet als “goed” beoordelen omdat ze het hoogste aantal behandelingen rapporteren.

    Herinner je je nog wie vroeger de beste docent was? Niet degene die het best les gaf (alhoewel dat wel hielp) maar degene die het best orde hield.

    Want dan lette je tenminste op.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Get Adobe Flash player